Observaties

 
Dit jaar 2023-2024 doe ik de Oriëntatiecursus van de Gerrit Rietveld Academie. In dit blog houd ik bij wat ik leer, ontdek en wat me opvalt. Kijk je mee?

Ik heb toelating voor de Rietveld gedaan, omdat ik:

  • mijn manier van kijken verder wil ontwikkelen
  • mijn bewustzijn verder wil verruimen door middel van creativiteit 
  • andere disciplines van expressie wil verkennen en ontdekken dan die ik al beoefen
  • mijn schrijven wil inspireren door andere vormen van maken
  • elke week het plezier van maken in mijn programma wil hebben ingebouwd 
  • mij wil laten inspireren door vormen van educatie/kunstonderwijs
  • wil leren van anderen en in een groep
  • kunst wil (be)oefenen als levenshouding 



Bovenstaande foto’s zijn impressies van en op weg naar de Gerrit Rietveld Academie.

Les 8, 2 december 2023


Het onzichtbare vertalen, het is zelfs de titel van mijn website. Het is wat wij (verhalen)makers, kunstenaars, ontwerpers, noem maar op, doen. En dat begint met luisteren. Wat wil gehoord worden, gezien, en dus vertaald? Dat was de huiswerkopdracht van afgelopen week, over en voor de ander. 

In tweetallen interviewden we elkaar over onze dromen en wensen. Hoe zou ons leven er over vijf jaar het liefste uitzien? Op basis daarvan was de opdracht een 3D-portret van de ander te maken (ook metaforisch op te vatten), gebruikmakend van het kapotte apparaat dat we vorige week uit elkaar haalden. 

De hele week hadden we aan ons kunstwerk voor de ander geklust.
Al een beetje in Sinterklaassferen, maar dan 2.0 zou ik zeggen (want wat een luxe dat iedereen uit de groep per definitie van creëren houdt) hangt er deze zaterdag een opgewonden stemming in het lokaal: het moment is daar om de portretten aan elkaar te onthullen! Er zijn ook pepernoten.

Dat onthullen uit het ‘hullen’ (ik bedoel: ‘inpakken’) bevatte nog een speciale opdracht: besteed extra aandacht aan de verpakking van je portret. Welke verwachting wekt dat op over de inhoud? Alles doet ertoe. Alle aandacht telt. En dat is te merken, zeker als we aan onze gewekte nieuwsgierigheid mogen toegeven. Al gauw: blije gezichten in de klas, van herkenning, verrassing, ontroering.

Wat is er gemaakt? Een mechaniek van een oud apparaat met een katrolfunctie bijvoorbeeld: ‘trek maar aan het touwtje, zodat alles wat je wilt in je leven samen kan komen’ (en dat gebeurt dan ook in het mechaniek). Een dj-set plus hond van een mechanisch moederbord. En nog meer kleine en grote wensen van de klas verbeeld in omgebouwde koffiemolens, wekkers en camera’s. 

Mijn klasgenoot Nellie maakt een kleine buiging wanneer ze haar creatie aan mij overhandigt, gewikkeld in een wit kinderlakentje. Later bedenk ik me dat zelfs die buiging eigenlijk in het verlengde ligt van de verpakking en de inhoud. Want wat zij gemaakt heeft gaat over koesteren.

Aandachtig rol ik het object uit het lakentje. Ik moet slikken. Dit is zo mooi. Van een oude studioflitser heeft zij een kunstwerk als een oneindige beweging gemaakt. De zwarte kabel heeft zij opengesneden en alle dunnere gekleurdere kabels gedrapeerd in een koestering. Zo vertaalde ze mijn toekomstwensen, eerst als prototype in een tekening (zie foto), naar dit object, hier naar mijn eigen vrije woorden: alles zal komen, wat je koestert. Alles wat je koestert, komt. Alles wat om te koesteren is, komt.

Je zou maar zo’n cadeau krijgen ... en of ik dit kunstwerk koester, Nellie!

Waar Nellie koos voor één abstracte uitdrukking van een verhaal, maakte ik grappig genoeg voor haar een creatie met heel veel kleine ‘letterlijke’ verhaaltjes en details erin verwerkt. Van die printer van vorige week fabriceerde ik haar droomatelier van natuurlijke materialen met een speciaal luchtig wolkendek op afroep, een machine waar je pijn kan transformeren in licht, en oude schroeven in goud. En een Sinterklaasgedicht.

We gaan verder. Maartje vertelt over de kleurtheorie van Josef Albers, ‘interaction of colours’: hoe jij kleur ervaart, is afhankelijk van de kleur eromheen. Kijk maar naar het plaatje onder dit blog: de blokjes in het midden ervaar je mogelijk als dezelfde kleur. Maar leg je ze naast elkaar, blijken het verschillende kleuren te zijn. Boeiend hè! Toepasbaar op het hele leven. We spelen met die theorie met van huis meegebrachte vellen gekleurd papier. Op de grond liggen overal combinaties, en daarmee kleine kunstwerken op zich. 

We eindigen de les met alvast de huiswerkopdracht van volgende week. Het heeft weer met luisteren te maken. Dit keer gaat het over het vertalen van muziek naar behangpapier. (Volgende week meer daarover). 

We hebben allemaal ervaren vandaag hoe fijn dat is, om gehoord (geluisterd) te zijn. 

NB. Foto vijf is van m’n klasgenoot Laura. 


Les 7, 25 november 2023


Het nieuwe blok is begonnen: design, gegeven door docent Maartje Smits. Vorige week gingen mijn klasgenoten al aan de slag met het maken van een prototype voor een ‘draagbaar object’, vandaag presenteert iedereen zijn uiteindelijke ontwerp in de klas. Ik was er vorige week niet (les 6), dus ik leer vooral door te kijken en te luisteren naar de groep.

Het doel van de opdracht is om je materiaal te onderzoeken en door verschillende stappen te zetten uit te komen bij je gewenste resultaat. Dat klinkt logisch, maar laat ik het voorbeeld geven dat Maartje ons ook per mail stuurde, nog vóór de les. In haar woorden: ‘Stretch the ways material can look. Who knew parmesan cheese could be foam, liquid and crispy?’

In de klas hadden ze vorige week gewerkt met het uitvergroten van de functie van een scharnier (ja, bijvoorbeeld die van een deur) met behulp van karton. Door de week heen was dit startpunt in denken geëvolueerd in onder meer een hart gemaakt van staal, een riem en sieraad van colablikjes, een heuptooi van gedroogde bladeren, een plastic beschermhoes voor je tekeningen, een gillet van wol, een beenwarmer van schimmels.

We besteden uitgebreid de tijd aan het feedbackproces. We zeggen: ‘What works for me ... ’ en ‘what I’d need from this piece ...’ in plaats van ‘I like … ’ Een bruikbare manier van feedback geven, ook voor andere terreinen dan de kunst als je het mij vraagt. Wat doet het uiterlijk, de functionaliteit, het materiaal, het gewicht van het object (et cetera) met je? Zoals elke keer vertellen we elkaar openhartig over onze werkprocessen. Mooi om ieders ontwikkeling te volgen (it works for me).

Daarna gaan we aan de slag met een kapot apparaat dat we van huis hebben meegenomen. Ik heb voor een printer gekozen, die zo groot is, dat ik vandaag maar met mijn grote reiskoffer (met daarin kapotte printer) naar de Rietveld ben afgereisd. Nadat we kort ons apparaat natekenen, nemen de tijd om het uit elkaar te halen in zoveel mogelijk kleine stukjes.

Nooit eerder ontleedde ik een printer. Een ontspannen werkje! Wat mij boeit: alle ogenschijnlijke betekenisloze deeltjes vormen samen een printer. Haal ik een printer uit elkaar, verdwijnt de betekenis, en blijven losse, eenvoudige deeltjes achter. Stel je ze anders samen, kan het dus een andere betekenis krijgen. Laat dat nou de opdracht zijn voor volgende week. Cliffhanger wat eruit komt (kaartje met tekeningen als opmaat).

Tot volgende week!

NB. Foto twee, drie en vier zijn van m’n klasgenoot Laura Schutte



Les 5, 12 november 2023


Wat in je persoonlijke leven verdient een nadere blik? Maak een werk met materiaal naar keuze dat niet onder dit onderzoek uitkomt. Met dit huiswerk werden we afgelopen week op pad gestuurd, en daarmee het diepe in. Onze docent Marieke Zwart: ‘Get it out, get it out, en kijk er dan nog eens naar.’ 

Vandaag staat de bespreking ervan op het programma, maken we met elkaar een ‘collaborative salad’ en krijgen we les in modeltekenen. Wederom een rijke invulling. We gaan dus meteen van start!

De bespreking van ons huiswerk gebeurt op een bijzondere manier. Eerst vraagt Marieke ons om ons huiswerk op de muur te hangen met een wit vel ernaast. Vervolgens schrijven we daar allemaal twee woorden op die in ons opkomen bij het zien van elkaars tekeningen. Met gebruik van die woorden maken we op een tweede wit vel zinnen die we bij de betreffende werken vinden passen. Daarmee krijg je direct een A4-tje vol originele feedback cadeau.

Een voor een lezen we de feedback over ons werk voor. Dat raakt, en bij het voorlezen ervan is het soms even slikken; we hebben niet geschroomd à la Tracey Emin, de kunstenaar die we vorige week bespraken, onszelf aan onze eigen eerlijke onderzoeksblik bloot te stellen. De een neemt in tekeningen haar vulva en seksleven onder de loep, de ander haar altijd ontstoken darmen, een volgende haar relatie met haar moeder, of denk aan onderdrukte demonen, noodzakelijke eigenliefde, en ik mijn baarmoeder en wat daar in kan groeien (in een ‘baarmoederboek’ in een ringband die je als leven oneindig kan omslaan). Kunst mag schuren en dat is voelbaar in de klas.

Het groepsproces van afgelopen weken van elkaar leren kennen wordt in deze les wederom versterkt. Het is een intieme bubbel van groeiende veiligheid waar we een hele lange zaterdag in mogen vertoeven. Het maken van de salade (iedereen nam twee ingrediënten mee) draagt daar aan bij. Het werkt ondersteunend voor wat we er komen leren en het is knap hoe onze docent dit neerzet.

Na de lunch gaat de les in tempo verder met modeltekenen en leren we vooral accent te leggen op waar het gewicht (en dus het standbeen) van iemand rust. Dat weten uit te drukken, zal je tekening verbeteren. We tekenen met een timer erbij, wat mij helpt voor het direct neerzetten van de belangrijkste lijnen van de pose.

We wisselen modellen, houdingen, en sluiten af met wederom een bijzondere twist: schuif een ezel op, en maak elkaars werk af. Het effect wat mij betreft? Het voelt hoopvol dat mijn werk door mijn klasgenoot is verbeterd. Dat zat er kennelijk in verscholen. Onze docent wil ons meegeven dat alles altijd een nieuwe invalshoek kan gebruiken en dat er kracht schuilt in samenwerking. 

De vier uren van deze middag zijn vanwege het tempo en de diverse en prikkelende inhoud voorbijgevlogen. We hebben het over de noodzaak om van binnen naar buiten werken, van opnieuw en opnieuw en opnieuw naar je werk kijken op verschillende manieren (inspiratie: David Hockney). En wat gebeurt er wanneer je de schaal van je werk verandert, of wanneer je het naar een volgende ruimte brengt (van privé naar publiek bijvoorbeeld). Welk grotere, universele verhaal vertel jij wat eerder klein begon?

Je kunst kan continu in beweging zijn, doordat jij het beweegt en het opnieuw beziet (en de ander ook).

Jammer dat ik volgende week zaterdag niet naar les kan. Want ik kijk nu alweer uit naar de volgende.

NB. Over twee weken volgt m’n nieuwe blog. 
NB. De laatste foto is een samenwerking van twee van mijn klasgenoten. 

 

Les 4, 4 november 2023 


‘Slim’, zeg ik tegen een vrouw die ik een groene wijnfles zie oprapen van de grond, nog voordat we het pand van de Rietveld binnengaan voor de les van vandaag. Ons huiswerk was om vijf verschillende gekleurde transparante flessen mee te nemen. Ik denk dat zij een student is uit een andere klas. Ze blijkt de docent van vandaag te zijn, Marieke Zwart.

Wat ik zojuist zag, is wat ze ons wil leren vandaag. Observeren. Goed kijken. Ontwikkelen. Wat kan je inspiratie zijn om te maken? De lege fles op straat is letterlijk de weg naar je volgende kunstwerk.

Eerst onderzoeken we hoe we onze lijnen op het papier zetten. We krijgen de opdracht om onder meer een ‘zware’ lijn te tekenen, een ‘subtiele’, een ‘snelle’. Hoe drukken wij ieder die opdracht uit en herkennen we ook elkaars intenties? Zijn er constanten te ontdekken in de lijnen die we ervan maken? Jazeker. Verschillen? Ook. Het ‘hoe’ beïnvloedt het ‘wat'.

Daarna gaan we met zacht pastelkrijt een van de meegebrachte flessen natekenen op grote witte vellen. Geconcentreerd bestuderen we het licht en donker van onze flessen. Denk je dat je zo ongeveer wel klaar bent met de tekening, zegt de docent: ‘Kijk nog een keer, en wat zie je dan?’ Hoe beter je kijkt, hoe meer je ziet. Het is echt zo, en het is zo boeiend! En zo kun je laag op laag, en dieper en dieper, de werkelijkheid nabootsen.

Overal verschijnen de prachtigste flessen op het witte vlak. Marieke, als een gelukkige docent: ‘Ik kan zien dat jullie gekeken hebben.’

Dan krijgt de les een twist. We krijgen de opdracht om nu een fles vóór de eerst getekende fles te plaatsen en die ‘over’ je eerder getekende fles te tekenen. Lichte commotie is voelbaar in de klas. Moet dat echt? Maar we doen het, en we blijken zo nog beter te leren observeren. Waar ‘raken’ de transparante vlakken van de flessen elkaar en hoe breng je die tot leven op het papier? Je ziet de flessen relaties met elkaar aangaan. Het kan me ontroeren als ik ernaar kijk. Terecht hoor ik na deze ronde een medestudent opmerken: ‘Al onze tekeningen zijn er nog mooier op geworden.’

In de volgende tekenronde doorlopen we hetzelfde proces, maar dan met nieuwe flessen op een nieuw vel, in jouw eigen compositie.

Het einde van de les nadert. Marieke neemt ons mee in verschillende werkprocessen en invalshoeken van kunstenaars om tot kunst te komen. We bespreken Giorgio Morandi, Wassily Kandinsky, Natasja Kensmil, Georgia O’Keeffe, Vivienne Westwood, Nola Hatterman, Pierre Bonnard, Marieke Zwart, Sara Bjarland, Saskia Janssen, Erik van Lieshout, Tracey Emin.

Wat kan de wereld leren van kunstenaars? En andersom: wat kunnen wij makers leren van onze omgeving?  

De laatste opdracht van de les moet ik helaas missen, maar haal ik op zondagavond thuis in. De opdracht is om in te zoomen op het overlappende vlak van de flessen en daar vervolgens een nieuw abstract kunstwerk uit te laten volgen.

Ik zet thee, zet Chopin op, en ga aan de slag. Ik geef mezelf de ruimte om te durven, met pastel en verf, en met ook mijn vingers als kwasten. Wanneer vind ik dat het ‘af’ is? Elke keer weer kijken, en gevoelsmatig kijken en doen wat nodig is.

Wat word ik toch blij van maken. Wat is het toch boeiend om te ontdekken hoe je daartoe kan komen. Wat maken we met de klas toch telkens allemaal ontzettend mooie werken. Wat geloof ik toch dat dit moois in ons allemaal zit. En dat dit goed is, voor iedereen.

Wereld, denk ik voor het slapengaan. Maak maar geen oorlog. Maak kunst.

NB. De werken in de tweede rij zijn van mijn klasgenoten. De vijfde foto is gemaakt door mijn klasgenoot Laura Schutte. De foto op de derde rij is van het werkproces op zondagavond. De ene tekening transformeerde in de volgende foto. De laatste in de rij is Morandi aan m’n muur, die ik toevallig een paar dagen voor de les fotografeerde. En nu ik alles bij elkaar zie, denk ik ineens: hé, die kleuren, die vogel(s), Morandi. Alles lijkt wel samen te komen. 



Les 3, 21 oktober 2023


Wat een boeiende, rijke les hadden we weer vandaag! Er valt zoveel te vertellen over deze middag.

We begonnen met samen een tekening te maken. Met en van je buurklasgenoot, op hetzelfde grote witte vel. Maar dan wel met het houtskool in de hand waar je normaalgesproken niet mee schrijft of tekent. Je hand mocht niet van het papier geraken, je ogen hield je op andermans gezicht gericht. Nadat je dit een aantal keren deed, keek je hoe je van al je ogenschijnlijke chaos samen een geheel kon maken. Wat kwamen er mooie kunstwerken uit!

Daarna creeërden we in groepjes assemblages van objecten die we van thuis hadden meegenomen, met als opdrachtje om uit te beelden ‘wat houdt destructie tegen’? Je hoorde allerlei diepfilosofische en wonderlijke verhalen door de klas galmen, maar al gauw zaten we in opperste concentratie de compositie na te tekenen. De concentratie van samen aan het werk zijn, wanneer mensen dan ineens fluisteren wanneer ze iets willen zeggen, vind ik de verrukkelijkster stilte.

Martijn den Ouden, onze docent van vandaag, leerde ons om eerst het donker van de objecten na te tekenen, en het licht van het witte papier open te laten. Wanneer je zo kijkt, en van donker naar licht werkt, zal je beter tekenen. Ik begon eerst direct lijnen op papier te zetten zonder eigenlijk echt goed te kijken, realiseerde ik me. Daarna besloot ik het vel om te draaien en opnieuw te beginnen, maar nu op basis van wat hij ons juist had geadviseerd. Volgens mij zeiden docenten me dit al eens eerder tijdens tekenlessen, maar paste ik het niet echt toe. Maar nu kwam het aan, en ik leerde ervan! 

De les was nog niet afgelopen. We maakten blinddoeken van papier van elkaar op basis van elkaars persoonlijkheid, zodat je onder meer toegepast leert werken. En ook was de opdracht een opmaat naar de laatste groepsoefening: teken geblinddoekt en geef elkaar instructies hóe. Er kwam een ‘locomotief collectief’ uit op een groot horizontaal vel. 

Martijn sloot de middag af met de kern van de les en haalde daarvoor Picasso aan: ‘Het kostte me vier jaar om te leren schilderen zoals Raphael, maar een levenlang om te schilderen als een kind.’ 

Wat gebeurt er wanneer je afleert en loslaat, en opnieuw kijkt en leeft? De Rietveld leert je zoveel meer dan alleen maken. 



NB. Volgende week is het vakantie. De week erop volgt een nieuwe les, en een nieuwe blog. 

Les 2, 14 oktober 2023


Vandaag gingen we kleuren mengen met acrylverf. Het ging om het nabootsen van tinten van objecten, of bijvoorbeeld van kleding, van je medestudenten. Het was nog best een uitdaging om de juiste kleur gemengd te krijgen, en een hele leuke oefening. We hadden een berg vellen met mooie kleuren als resultaat. 

Ook beschreven we in de groep elkaars objecten, maar dan alsof we ‘nieuw’ op deze wereld waren, en geen taal hadden die refereerde aan zaken die we al kenden. Kortom: hoe kijk je als je niet kan verwijzen naar wat je al kent?

Daarna verzamelden we de geverfde vellen in het midden van het lokaal. Het idee van de oefening was om iets te maken voor het collectief, vanuit het collectief (voorbij het ‘ik’).

Eerst begonnen we met de groep kleuren te verzamelen die matchten, later gingen we meer vrij spelen en kwam er meer contrast in de compositie. Ook werden de studenten zelf onderdeel van de installatie. Uiteindelijk nam je een aantal geschilderde vellen mee naar huis, om ook daar weer iets van te maken.

De les ging er onder meer over hoe je je creativiteit op gang kunt brengen: dat inspiratie overal is, continu en oneindig (inderdaad). Alles en iedereen kan je (aanleiding tot) materiaal zijn. (En een ‘werk’ is in die zin dus altijd een collectief gegeven, want ingegeven door en voor alles om je heen).

De groene bidon kan een opmaat zijn voor een nieuw werk. Of je kunt jezelf bijvoorbeeld de opdracht geven de hele dag de kleur groen te zien. En de volgende dag de kleur blauw. Enzovoorts. Kijk eens wat je dan opvalt. Zet eens een paar voorwerpen naast elkaar en kom vanuit die compositie op het volgende idee.

Je geeft jezelf een klein opdrachtje mee, en vanuit die kleine inspiratiebron kom je tot het volgende.

Dat is wat ik de leerlingen die ik lesgeef ook zeg: geef je pen en daarmee je inspiratie een richting. Uiteindelijk ben je je eigen opdrachtgever. Dat is toch eigenlijk geweldig!

Ook ging het erover in de les om je relatie met werken in kleur te verkennen. Ik werk altijd al best veel in verschillende kleuren. Ik vond die regenboogverzameling van vellen dan ook zo mooi! (Weer die regenboog, zie de blog van les 1). Ook te spelen met kleurencombinaties, voelt bevredigend.

Onze docent was vandaag Neil Fortune. Kunstenaars die we bespraken in deze les waren Tony Cragg, Mark Rothko, Ton Zwerver, Erwin Wurm en Olafur Eliasson.



Lesdag 1, 7 oktober 2023


De opdracht van de eerste les was om op transparant papier je bewuste, je onbewuste en je onderbewuste te tekenen. In de veronderstelling dat je onbewuste die andere twee werelden verbindt, aldus de docent Razia Barsatie.

Terwijl ik thuis, na de les, de tekeningen op mijn raam hang en er een foto van maak, valt me ineens de regenboog achter de tekeningen op. Er schijnt een regenboog door mijn verschillende werelden heen, zo groot als ik nooit eerder voor mijn deur zag. Ik word er heel blij van!

Ik schrijf nadien op wat ik leerde in de les. Dat het bijvoorbeeld fijn werken is op transparant papier. Eerder printte ik er gedichten op (die verkocht ik als ‘gedichtenrolletjes’), nu ook teken ik op het melkachtige papier. Ik houd van de lijnen die ik teken. Ik vind alles mooi, wanneer ik het met aandacht maak en doe.

Tijdens de toelating werd me gevraagd of kunst per se mooi moet zijn. Die vraag neem ik mee gedurende dit lesjaar. Ik vind dingen al snel mooi. Ik zie continu composities om mij heen.  

We bevragen onze en elkaars werken. Dat is ook wat ik aan de leerlingen zeg die ik zelf schrijfles of kunstonderwijs geef, of wanneer ik m’n kinderboek Operatie Bloemenbuurt met ze bespreek: een vraag stellen doet een poort open.

Ik geniet van de middag, van de rust van het maken. Ik heb heel intuïtief gewerkt, en tekende zonder te stoppen. Van het een kwam het ander, het wordt altijd iets, je moet gewoon ergens beginnen. Dat had ik al eens eerder opgemerkt (ik verkoop ook T-shirts met die tekst).

Wanneer ik dit blog af heb, is het met een bepaalde druk op de knop ineens verdwenen en tik ik het opnieuw. Natuurlijk is het anders dan het was.

Ik probeer de kunst van het maken toe te passen: loslaten, gewoon doorgaan, er komt altijd nieuw na nu. En misschien ontdek je dan weer iets, wat je eerder niet zag.

Een deel van mijn onderbewuste uitgelicht :)

 


︎ info@hannahaukes.com | ︎ 0031(6)42216346 | ︎ newsletter | ︎ website: © Hannah Aukes 2023 | profile ︎: Geertje van Odijk | general conditions | privacy & cookies